Chương 1:
Tập 1: Nợ duyên trong mộng

Ngày xưa, tại vùng động Sơn La thuộc xứ Hưng Hóa, có một chàng trai trẻ tuổi tên là Chu Sinh. Số phận đưa đẩy, cha mẹ chàng mất sớm, chàng bèn nhờ cậy người chú ruột nuôi dưỡng. Người chú tuy nghèo khó nhưng rất mực yêu thương cháu, chỉ riêng người thím thì lòng dạ hẹp hòi, nhìn Chu Sinh bằng con mắt ghẻ lạnh. Người thím luôn than vãn vì phải nuôi một "đứa trẻ dài lưng tốn vải", ăn no nằm kỹ, khiến bà ta càng thêm bực bội. Lâu dần, sự ức chế biến thành sự tàn nhẫn; hễ có chuyện không vừa ý, bà ta lại chửi mắng Chu Sinh đủ điều, chẳng còn chút tình nghĩa gia tộc.

Một buổi nọ, người chú đi vắng, Chu Sinh ở nhà lại bị người thím la rầy. Chàng chỉ khẽ cãi lại vài câu, thế thôi cũng đủ khiến người thím nổi giận điên cuồng. Bà ta hét lên:

- Đã vậy thì cút đi ngay! Đừng có vác mặt về đây mà ăn cơm nữa!

Những lời xúc phạm ấy như ngọn lửa đốt bừng bừng trong lòng Chu Sinh. Chàng im lặng thu dọn sách vở, quần áo, rồi lặng lẽ bước ra khỏi cửa, thề không bao giờ trở lại gặp người thím độc ác này. Chàng tìm về ngôi nhà nát của cha mẹ đã bỏ hoang lâu năm, trải manh chiếu rách lên giường, và say giấc nồng.

Người chú về nhà, biết rõ đầu đuôi câu chuyện, liền tìm đến nơi Chu Sinh ở, ân cần mời cháu về. Lúc đó, Chu Sinh đã nhịn đói hai ngày nhưng vẫn nhất quyết không chịu về. Người chú đành mang tiền gạo đến cho cháu, nài nỉ khuyên giải. Chu Sinh hứa sẽ về sau ba ngày, nhưng ba ngày trôi qua, bóng chàng không thấy tăm hơi. Người chú lại mang quà cáp sang, Chu Sinh lại hứa thêm ba ngày nữa, rồi vẫn không thấy về. Cuối cùng, sự kiên nhẫn của người chú cũng cạn kiệt. Ông đến nhà cháu, quát lớn:

- Tao bảo mày nghe thì thôi, không nghe thì kệ xác mày! Không có thời gian mà khuyên nhủ mãi được!

Nói rồi, người bỏ đi, mặc kệ Chu Sinh tự sinh tự diệt. Sau khi tiền gạo hết sạch, Chu Sinh lại nằm nhịn thêm hai ngày nữa. Dù bụng đói meo, chàng vẫn không chịu khuất phục trước người thím tàn ác. Trong lúc ngâm nga mấy bài thơ, chàng mệt quá thiếp đi lúc nào không hay.

Đang lúc mơ màng, bỗng thấy có một vị quan văn phẩm phục rực rỡ, đi sau là mấy tên thị vệ bước vào nhà. Đang lúc ấy, Chu Sinh ngồi đọc sách, tưởng là bọn họ vào nhầm nhà. Nhưng khi xưng tên tuổi, chàng thấy quả nhiên họ đang tìm kiếm chính mình. Viên quan mở hộp vàng ra, đọc một đạo dụ. Ban đầu, Chu Sinh tưởng hoàng đế triều đình đang triệu mình, nhưng khi nghe xong, chàng lấy làm kinh ngạc. "Quốc Mẫu nước Hoa Thành" là một danh xưng hoàn toàn xa lạ, chưa từng nghe nói đến. Hơn nữa, giọng nói của viên quan cũng nghe lơ lớ, rõ ràng không phải là giọng người kinh kỳ.

Biết là những vị khách này đến với thiện ý, mời chàng vào kinh làm phò mã, Chu Sinh thấy trong lòng an tâm. Chàng nghĩ bụng: "Hẵng phó mặc cho vận mệnh, thử xem số phận ra sao". Chàng bèn bước theo họ. Đường đi mờ mịt, sương giăng khuya khoắt. Chỉ một lát sau, họ đã tiến vào một nơi có nhà cửa khang trang, người qua lại tấp nập như một thị trấn phồn hoa. Vượt qua mấy lần cổng thành lớn, nơi có lính canh gác nghiêm ngặt, trước mặt họ hiện ra một tòa lâu đài nguy nga, trên cổng đề bức đại tự "Điện Hoàng Kim".

Viên quan bảo Chu Sinh chờ ở sân rồng, rồi tiến vào nơi rèm ngọc che khuất. Một lát sau, hắn rón rén bước ra, mời chàng vào làm lễ. Chu Sinh chỉ kịp cúi đầu lạy hai lạy thì từ trong cung có tiếng truyền ra, bảo miễn lễ và dắt chàng lên thềm. Chàng nhìn thấy một bà cụ chừng sáu mươi tuổi, mặt mũi phúc hậu, nhìn chàng bằng cặp mắt trìu mến. Dù bụng đói, chàng vẫn cố giữ lễ phép. Người ta mời chàng ngồi lên sập vàng ở bên trái chỗ ngồi của Quốc Mẫu.

Sau buổi trà nước, tiệc yến được bày ra, sơn hào hải vị đầy đủ cả mâm. Một lát sau, từ trong cung tiến ra một kiệu nhỏ. Trên kiệu, một thiếu niên bước xuống, vái chào Chu Sinh. Quốc Mẫu nói với giọng thân mật:

- Con ra tiếp đi. Chú rể mới cưới mà đã thẹn thùng sao?

Thế là hai người chén tạc chén thù. Chu Sinh chưa bao giờ cảm thấy sung sướng và ngon miệng hơn thế. Giữa bữa ăn, Quốc Mẫu cho chàng biết rằng Tiên Đế – chồng bà – và cha chàng đã từng đính ước gả con cho nhau. Nay mời chàng đến đây là để thực hiện lời hứa đó. Dù chưa hiểu rõ hai bên quen biết từ bao giờ, cũng chưa rõ dung mạo Công chúa Mộng Trang ra sao, nhưng chàng vẫn cung kính gật đầu nhận lời.

Ăn xong, Quốc Mẫu ngoảnh lại bảo:

- Phò mã hãy trở về đợi ba ngày nữa, sẽ có người đến rước.

Liền đó, Chu Sinh từ tạ ra về, có cờ trống đàn sáo tiễn đưa tận ngoài hoàng cung. Thoáng một cơn gió lạnh phả vào mặt, Chu Sinh giật mình tỉnh dậy. Chàng thấy mình vẫn nằm trên manh chiếu rách cũ, nhưng miệng còn hơi vương chút rượu, bụng vẫn no nê. Suy đi tính lại, chàng không hiểu đó là giấc mộng hay là thực tại.

Ba ngày sau, chàng lại thiếp đi và mơ lại như trước. Lần này, khi đến Điện Hoàng Kim, nơi đây đã treo đèn kết hoa, rực rỡ vô cùng. Chu Sinh được dẫn vào một gian buồng, thay bộ đồ cũ bằng quần áo mới tinh. Một lát sau, một đoàn cung nữ đưa Công chúa ra gặp tân lang. Chu Sinh hồi hộp chờ đợi khoảnh khắc ấy. Và chàng sung sướng vô cùng khi nhìn thấy dung mạo của vợ mình đẹp đẽ, khó ai sánh kịp. Hai bên cùng làm lễ tế thiên địa, rót rượu giao bôi, giữa tiếng đàn sáo nhã nhạc và lời chúc tụng hoan hỷ của mọi người.

Sau đó, theo lệnh Quốc Mẫu, hai người dẫn nhau vào Tây Phòng. Đêm tân hôn, Chu Sinh sung sướng vô hạn. Dù thoáng thấy có những vết vân lạ ở bụng và lưng vợ, chàng cũng không còn quan tâm.

Sáng hôm sau, sau khi ăn sáng xong, hai người ra hầu Quốc Mẫu. Bà nói:

- Nước này là nước Hoa Thành. Năm xưa Tiên Đế mất đi, để lại cho ta dân đông, việc nước phồn tạp. Thái tử còn nhỏ, ta thì đã già, việc trông nom không xuể. May có Công chúa giúp đỡ từ bấy đến nay. Lấy chồng thì phải theo chồng, nhưng nếu Công chúa đi thì ai sẽ giúp ta? Vậy Phò Mã nên thể tình nghĩa của ta, để vợ ở lại đây. Cứ ba ngày sẽ cho Xuyên Hoa Sứ về đón.

Chu Sinh chỉ còn biết vâng dạ.

Trò chuyện một lát, Chu Sinh ra về. Công chúa tiễn chồng ra hoàng cung, nét mặt lưu luyến, buồn rầu lộ rõ. Thái Tử bỡn cợt:

- Vợ chồng mới cưới hôm qua, hôm nay đã thương nhớ nhau đến thế ư?

Mọi người đều cười rộ, khiến Chu Sinh đỏ cả tai.

Thế rồi, Chu Sinh lại tỉnh dậy sau một giấc ngủ dài một ngày một đêm. Mùi rượu và hương thơm của Công chúa vẫn phảng phất đâu đây. Lần này, chàng không còn coi đó là kỳ lạ nữa. Chàng lại giở sách ra ôn luyện. Bụng vẫn không thấy đói.

Từ đó, cứ ba ngày một lần, Chu Sinh lại chiêm bao đến nước Hoa Thành để gặp gỡ Công chúa, để được ăn những bữa tiệc no say. Hết chiêm bao, chàng lại trở về với cuộc sống cô độc, thiếu thốn trong gian nhà nát. Tuy ngoài giấc mộng chàng không ăn uống gì, nhưng mặt mũi vẫn hồng hào, tươi tốt lạ thường.

Cuộc đời cứ đều đặn như thế kéo dài hơn một năm trời. Xóm làng thấy vậy, cho là chàng có phép tịch cốc, hỏi thì chàng chỉ cười mà không trả lời. Lúc này, Công chúa vợ Chu Sinh đã sinh được một con trai. Quốc Mẫu hạ lệnh cho vợ các quan đến cho đứa bé bú. Thằng bé chóng lớn.

Đến ngày đầy tháng, Chu Sinh đến sớm hơn mọi lần. Lúc đến nơi, đã thấy cung đình đông đúc triều thần, các quan lớn bé cùng bô lão ăn mặc rực rỡ, chào hỏi lăng xăng. Họ mang tiền nong, lễ vật đến mừng con chàng, chất đầy cả sập. Đổi lại, Quốc Mẫu sai dọn tiệc đãi khách. Chu Sinh phải thân đi rót rượu, mời mọc khá vất vả.

Một hôm, chàng theo lệ thường đến yết kiến mẹ vợ. Chàng ngạc nhiên khi thấy nét mặt bà buồn rầu, hốt hoảng khác thường. Hỏi thì Quốc Mẫu gạt nước mắt trả lời:

- Từ lâu ta vẫn có ý giấu Phò Mã. Nhưng nay đã đến lúc không thể giấu được nữa. Đã hai tháng nay, ngày nào cũng có tin cáo cấp ở biên thùy. Bọn giặc dữ đã tràn vào cõi, cướp bóc và tàn hại dân ta không biết bao nhiêu mà kể. Quân ta nghênh chiến bị tử thương vô số. Hôm nay, coi chừng giặc đã phạm đến gần kinh đô. Cho nên ta định ngày mai sẽ thiên đô đi nơi khác.

Chu Sinh toan hỏi thêm về tình hình chiến sự thì thấy quan Thượng thư Bộ Binh xin vào yết kiến:

- Tân Bệ hạ, quân giặc mỗi ngày một thêm mạnh và đông. Cứ như con số hạ thần nắm được thì quân và dân ta đã hy sinh mất một phần ba. Nếu Bệ hạ cố ở lại thì còn dân đâu mà lập nước nữa. Vậy xin kíp thiên đô nội trong đêm nay!

Nghe nói, Quốc Mẫu sợ hãi, lập tức sai thảo chiếu hỏa tốc đi mọi phương, ra lệnh đúng giờ Hợi khởi hành. Rồi bà quay lại bảo Chu Sinh:

- Quốc gia đại sự, không thể để Phò Mã đi theo, cũng không dặn dò được nhiều. Chỉ nhắc Phò Mã biết rằng ta đã sai Xuyên Hoa Sứ mang tiền của Công chúa gửi cho Phò Mã dùng. Phò Mã cố gắng học thành tài, sẽ có ngày tái ngộ. Chẳng những Công chúa mà còn cháu nhỏ cũng không tiện đi theo Phò Mã. Hãy tạm chia tay một thời gian, chừng hai mươi sáu tháng nữa, cha con sẽ lại hú hý với nhau. Thôi, vào gặp vợ một tý để còn xuất hành!

Chu Sinh bước vào buồng, nước mắt lưng tròng. Công chúa lúc ấy đang sửa soạn hành trang, nàng bảo chồng:

- Ở đời ly hợp là thường, miễn chàng cố gắng là sẽ gặp nhau không mấy chốc. Thiếp sợ chàng buồn nên đã cho thị nữ là Đồng Nhân làm bạn cho đến ngày tái ngộ. Thiếp lại tặng chàng một hòn ngọc bích làm bằng chất ngọt của các thứ hoa quý. Mùa nóng đeo vào thì mát, mùa rét thì ấm. Chàng luôn luôn đeo bên mình, xem như là có thiếp!

Chu Sinh vội hỏi vợ:

- Nàng có thể theo ta được không? Hay nếu không thì nàng cho ta theo với?

Công chúa đáp:

- Không được. Hiện nay chàng đang còn sự nghiệp của chàng. Còn thiếp phải giúp mẹ bảo toàn cơ đồ và tính mạng muôn dân. Hai bề chưa vẹn, chưa theo nhau được. Thôi đừng buồn nữa, ngày sau hạnh phúc còn dài.

Nói rồi, nàng dứt áo bước ra. Chu Sinh lại níu lại hỏi:

- Ngày nào sẽ gặp nhau ở đâu và vào lúc nào, nàng có thể cho ta biết trước được chăng?

Công chúa cầm lấy hòn ngọc, bỏ vào túi áo chàng và nói:

- Trong đó có nói rõ cả.

Khi chợt tỉnh dậy, Chu Sinh thấy cảnh tượng lo lắng ly biệt vừa rồi đã biến đâu mất. Chàng vừa thắp đèn soi thì thấy giữa đường có một gói mười lạng vàng. Chàng móc túi, quả có một viên ngọc màu trắng như ngà, có vân xanh, dài như quản bút, trên có khắc mất câu thơ:

*Bao giờ mười vạn tinh binh,*

*Nhạc quân trống trận rập rình ngoài biên.*

*Phía Tây Hồ Thủy tiến thuyền,*

*Hoa Cương nẻo nọ thẳng liền sang Đông.*

*Chờ khi báo tiệp dâng công,*

*Non song đề chữ tương phùng về sau.*

*Xin đừng đắp nhớ đổi sầu,*

*Mười lăm năm lại gặp nhau đó mà.*

Chàng đọc đi đọc lại hai ba lần vẫn không hiểu nghĩa thế nào. Rồi chàng cố suy nghĩ để tìm hiểu sự gặp gỡ bấy lâu nhưng cũng không thể ra manh mối. Óc rối như tơ vò, chàng bụng bảo dạ:

- "Rồi thời gian khắc sẽ sáng tỏ. Chả hơi đâu mà nghĩ cho mệt".

Hôm ấy, trời chưa sáng đã nghe tiếng khóc. Chàng vội chạy sang nhà láng giềng hỏi tin. Họ cho biết là người thím của chàng bị cảm bệnh, sắp sửa được đem đi chôn. Nghe thấy thế, Chu Sinh quyết định trở lại nhà chú. Người chú thấy cháu ôm sách vở trở về thì không nén được tức giận, bảo:

- Đã hai năm nay mày không đoái hoài gì đến tao, sao không đi luôn một thể, còn về mà làm gì?

Chàng nhanh trí tìm được cách nói dối:

- Hôm qua cháu chiêm bao thấy cha cháu về bảo rằng chú nghèo lắm, lại sắp có gia biến. Vậy có số vàng chôn ở nền nhà, đào lên đưa về giúp chú. Vì thế bây giờ nghe tin có tang, cháu mới về.

Nói rồi, chàng bày cả mười lạng vàng lên bàn. Thấy vậy, chú đổi giận ra mừng. Từ đấy, Chu Sinh yên tâm ở lại nhà chú học tập. Chàng không mộng mị như trước và cũng không hề rỉ răng với ai về việc lạ xảy ra.

Khoa ấy, Chu Sinh đậu Hương Cống. Chú dạm vợ cho mấy nơi nhưng chàng nhất thiết từ chối.

Một hôm, người chú đi buôn có đưa về một cô gái mười tám tuổi bị lạc đường. Nghe cô gái xưng tên là Đồng Nhân, Chu Sinh sực nhớ đến lời vợ dặn trước khi chia tay, bèn bằng lòng theo lời bàn của chú, lấy nàng làm thiếp. Hơn một năm, Đồng Nhân sinh cho chàng một đứa con trai. Đứa bé càng lớn, Chu Sinh càng thấy nó giống với đứa con của chàng ở nước Hoa Thành do Công chúa đẻ với chàng. Chàng tính đốt ngón tay thì vừa hai mươi sáu tháng, đúng như lời Quốc Mẫu.

Lúc này, cuộc đời thật của Chu Sinh ngày một vinh hiển và giàu thịnh hơn trước. Chàng làm quan to trong triều, được mọi người nể phục.

Một năm, ở Tuyên Quang có giặc, vua phong cho chàng làm Đại tướng, mang hai vạn quân đi dẹp giặc. Quan quân sắp tới trại thì gặp một con khe ngăn đường. Hỏi dân gần đấy thì họ cho biết đó là khe Hồ Thủy, trước mặt là Hoa Điệp Cương. Đi vòng sang phía Tây hoặc phía Đông một ngày là đến trại giặc. Nghe nhắc đến những tên ấy, chàng bỗng nhớ tới những câu khắc trên hòn ngọc. Chàng mới giở ngọc ra đọc lại bài thơ thì rõ ràng đó là những lời kín đáo bày ra cho chàng mẹo phá giặc. Chàng cứ theo kế đó hai mặt tiến công, quả nhiên giặc thua to, bị giết và bị bắt gần hết.

Sau khi thắng trận, chàng đi thuyền quanh Hoa Cương. Người lái đò cho chàng biết cách đây 15 năm có một đàn bướm độ vài vạn con nửa đêm ở đâu bay tới rợp trời cho nên gọi là Hoa Điệp. Chu Sinh hiểu ra, vừa lạ vừa mừng, vội sai dừng thuyền lại nghỉ ngơi.

Đêm hôm ấy, chàng lại chiêm bao thấy Xuyên Hoa Sứ đến đón. Chàng đi ngay. Lúc đến nơi, chàng nhận thấy cảnh vật lúc này đẹp hơn xưa nhiều: lâu đài quy mô, dân cư đông đúc. Vừa tới cửa hoàng cung đã có Quốc Mẫu ra đón niềm nở:

- Phò Mã đi dẹp giặc hẳn là khó nhọc. Chao ôi, bây giờ râu ria mọc đã dài, không được trẻ như trước. Ngày tháng chóng thật!

Rồi đó, chàng lại gặp Công chúa ở Tây Phòng, hai bên chuyện trò ái ân vô cùng nồng đượm.

Qua ngày sau, mãi đến chiều, Chu Sinh vẫn chưa muốn về. Quốc Mẫu vào buồng giục chàng cố làm cho xong việc nước, và bảo:

- Ta nay đã già lắm rồi. Ta quyết định mười hôm nữa sẽ chia đôi nước, một nửa cho Thái Tử, một nửa cho Công chúa. Vậy Phò Mã nhớ trở lại đây mà coi lấy nước mới. Ngày nay dân sự yên ổn nhưng Phò Mã cũng nên chú ý phòng ngừa quân địch vẫn thường đột nhập vào quấy rối trong nước Hoa Thành này.

Chu Sinh chỉ kịp dạ mấy tiếng trong mơ thì đã có người đánh thức dậy. Bọn tỳ nữ vây xung quanh cho biết là chàng đã ngủ một đêm một ngày. Chàng vội nói tránh cho họ yên tâm:

- Lâu nay việc quân mệt nhọc nên ngủ bù, không ngờ làm phiền chư tướng.

Đoạn, chàng trù tính việc đề phòng cho nước Hoa Thành. Chàng nghĩ, chỉ có loài chim là kẻ thù của bướm nên ngay sau đó chàng tậu luôn ba mươi khu ruộng xung quanh Hoa Cương, cho người cày cấy ăn không với mỗi nhiệm vụ là đuổi bắt chim chóc cho mình.

Thế rồi, chàng mang quân về. Nhà vua khen ngợi công lao chàng và ban thưởng rất hậu. Nhưng vua thấy ngạc nhiên khi thấy liền đó, chàng dâng biểu xin từ chức. Vua không ép được đành phải để chàng thỏa chí.

Được thôi quan, một hôm chàng từ giã chú, đưa vợ con lên thăm vùng Hoa Điệp Cương. Sắp tới nơi, tự nhiên cả ba người hóa làm ba con bướm trắng bay lên trời. Vượt qua Hồ Thủy, Xuyên Hoa Sứ và cả một đại đội quân nhà bướm tiến ra đón bọn họ.