Chương 1:
Tập 1: Sự tích hồ Gươm

Xưa, thời Đại Việt ta đang chịu ách đô hộ tàn bạo của giặc Minh. Chúng coi mạng sống dân ta rẻ như bần, bóc lột đầy mình, bạo ngược vô cùng, khiến lòng người căm hận chất chứa từ xương tủy đến da trời. Trong hoàn cảnh nguy nan ấy, nghĩa quân Lam Sơn do Lê Lợi đứng đầu đã phất cờ khởi nghĩa. Thế nhưng, buổi đầu thế lực còn non yếu, nghĩa quân nhiều phen bị quân Minh đánh cho tan tác, phải rút lui và ẩn náu nơi sâu thẳm của núi rừng.

Thấu hiểu nỗi khổ của nhân dân và chí hướng giải phóng đất nước của nghĩa quân, Đức Long Quân – vị thần trị vì biển cả – đã quyết định trao mượn một vật báu, đó là thanh Gươm Thần, để giúp nghĩa quân đánh đuổi giặc ngoại xâm, trả lại thái bình cho non sông.

Câu chuyện bắt đầu từ một người đánh cá nghèo tên là Lê Thận, sống ở vùng Thanh Hóa. Một đêm nọ, khi trời tĩnh mịch, Thận thả lưới ở một bến sông vắng như mọi khi. Bỗng một lần kéo lưới lên, chàng cảm thấy nặng trịch khác thường, trong lòng mừng thầm chắc đã mắc phải một con cá to. Thế nhưng, khi thò tay xuống nước mò mẫm, tay chàng chạm phải một thanh sắt gỉ sét. Chàng thất vọng, vứt thanh sắt xuống sông và thả lưới ở một chỗ khác.

Ít phút sau, lần thứ hai cất lưới lên, cảm giác nặng tay vẫn không hề thay đổi. Thận kinh ngạc khi thấy chính thanh sắt vừa rồi lại chui vào lưới mình. Chàng bực bội, nhặt lên và ném mạnh xuống dòng sông. Nhưng kỳ lạ thay, lần thứ ba, thanh sắt ấy vẫn ngoan cố mắc lại vào lưới.

Lấy làm quái lạ, Thận bèn lấy đèn sáp soi vào. Bỗng chàng reo lên một mình, mắt sáng bừng:

– Ha ha! Hóa ra đây là một lưỡi gươm!

Sau đó, Lê Thận gia nhập quân đoàn khởi nghĩa Lam Sơn. Chàng đã nhiều phen vào sinh ra tử trên mặt trận, sát phạt lũ cướp nước không màng nguy hiểm. Một hôm, chủ tướng Lê Lợi cùng mấy người tùy tòng ghé thăm nhà Thận. Trong căn nhà tối om, thanh sắt ngày nào bất chợt sáng quắc lên ở một xó nhà. Lê Lợi tiến lại gần, cầm lấy nhìn kỹ, nhận thấy trên lưỡi gươm khắc sâu hai chữ “Thuận Thiên”. Thế nhưng, không ai trong đám tùy tùng hiểu đó là một báu vật trời ban.

Rồi một ngày, nghĩa quân bị quân Minh truy đuổi dữ dội. Lê Lợi và các tướng lính phải chạy tháo thân, mỗi người một ngả. Trong lúc chạy qua một khu rừng sâu, Lê Lợi bỗng thấy một ánh sáng rực rỡ trên ngọn cây đa cổ thụ. Ông trèo lên mới biết đó chính là cái chuôi gươm nạm ngọc quý giá. Nhớ tới lưỡi gươm ở nhà Lê Thận, Lê Lợi hạ xuống, rút lấy chuôi gươm giắt cẩn thận vào lưng.

Ba ngày sau, Lê Lợi gặp lại các đồng đội, trong đó có Lê Thận. Khi lắp lưỡi gươm vào với chuôi gươm, điều kỳ diệu đã xảy ra: hai mảnh rời rã kia vừa vặn khớp nhau hoàn hảo, tạo thành một thanh gươm trọn vẹn. Lê Lợi liền kể lại đầu đuôi câu chuyện cho mọi người nghe. Nghe xong, tất cả đều hồ hởi, vui mừng khôn xiết.

Lê Thận nâng thanh gươm cao ngang đầu, nghiêm trang nói với chủ tướng:

– Đây là ý chí của thần linh phó thác cho “minh công” làm việc lớn. Chúng tôi nguyện đem xương da này theo “minh công” và thanh gươm thần này để báo đền công ơn xã tắc!

Từ đó, khí thế của nghĩa quân ngày một tăng lên gấp bội. Trong tay Lê Lợi, thanh Gươm Thần tung hoành trên mọi trận địa, khiến quân Minh bạt vía sợ hãi. Chẳng mấy chốc, tiếng tăm của quân Lam Sơn vang khắp nơi. Họ không còn phải trốn tránh trong rừng sâu nữa, mà chủ động xông xáo đi tìm giặc. Họ không còn chịu cảnh ăn uống khổ cực như trước, bởi đã có những kho lương thực và vũ khí của giặc mới cướp được tiếp tế cho họ. Gươm thần đã mở đường cho nghĩa quân đánh tràn ra mãi, cho đến khi không còn bóng một tên giặc nào trên đất nước ta.

Sau khi đuổi giặc Minh về nước được một năm, ngày nọ, Lê Lợi – bấy giờ đã trở thành một vị hoàng đế – cưỡi thuyền rồng dạo quanh hồ Tả Vọng trước kinh thành. Nhân dịp đó, Đức Long Quân sai Rùa Vàng lên đòi lại thanh Gươm Thần.

Khi chiếc thuyền vừa chèo ra giữa hồ, tự nhiên một con rùa khổng lồ nhô đầu và mai lên khỏi làn nước xanh biếc. Theo lệnh vua, thuyền đi chậm lại. Nhà vua đứng trên thuyền, nhận thấy lưỡi gươm đeo bên mình cũng đang rung động dữ dội. Con rùa vàng không hề sợ người, nhô thêm nữa, tiến sát về phía thuyền vua. Nó đứng nổi lên trên mặt nước và cất tiếng nói rõ ràng:

– Bệ hạ hoàn gươm cho Long quân!

Nghe vậy, nhà vua bỗng bừng hiểu ra mọi lẽ. Ông thò tay rút gươm ra khỏi bao. Chỉ một lát sau, thanh Gươm Thần rời khỏi tay vua, bay vút đến phía con rùa vàng. Nhanh như cắt, rùa há miệng đớp lấy ngang lưỡi gươm. Cho đến khi gươm và rùa lặn xuống đáy hồ, người ta vẫn thấy có vệt sáng le lói dưới mặt nước xanh thẳm của hồ.

Khi những chiếc thuyền của bá quan văn võ tiến lên kịp thuyền rồng, nhà vua liền báo ngay cho họ biết:

– Đức Long Quân đã cho chúng ta mượn thanh Gươm Thần để trừ giặc Minh. Nay đất nước đã thanh bình, Người sai Rùa Vàng lấy lại.

Và từ đó, hồ nước bắt đầu được mang tên là hồ Gươm, hay còn gọi là hồ Hoàn Kiếm – lời nhắc nhở ngàn đời về một thời kỳ hào hùng và một vật báu giữ gìn hòa bình cho đất nước.