Chương 1:
Tập 1: Từ Thức gặp tiên

Thuở vua Trần trị vì, tại vùng đất Châu Ái, có một chàng trai tuấn tú, tên tự là Từ Thức. Chàng vốn dòng dõi quan lại, từ nhỏ đã nổi tiếng thông minh, học giỏi. Năm hai mươi tuổi, Từ Thức thi đình đỗ cao, được triều đình bổ nhiệm làm Tri huyện một vùng đất phía Bắc.

Khác với những người cùng khoa cùng nghĩa, Từ Thức vốn phóng khoáng, không thích sự gò bó của lễ giáo cứng nhắc. Chàng không màng đến việc nịnh hót bậc trên hay chèn ép kẻ dưới, mà chỉ đam mê rượu ngon, thơ ca và những chuyến du ngoạn ngắm cảnh thiên nhiên.

Vùng Từ Thức cai quản có một ngôi chùa cổ, trước sân và khắp khu vườn đều trồng toàn một loại hoa mẫu đơn. Mỗi năm, độ tháng Giêng, hoa nở rộ, cũng là lúc mùa lễ Phật diễn ra. Khi đó, thiện nam tín nữ tứ phương đích nơi đổ về chùa hành hương, ngắm hoa. Người đời gọi sự kiện này là Hội xem hoa hay Hội mẫu đơn.

Một năm, vào kỳ hội lớn, Từ Thức cũng muốn đi hành hương cho thỏa chí. Để không gây xáo động nhân dân và tránh sự chú ý của quan lại, chàng cải trang thành một học trò, không cho lính hầu hay cáng xá theo sau.

Lúc bấy giờ, các chùa chiền được triều đình nể trọng, nên có một số sư sãi cậy thế hoành hành. Để bảo vệ vườn hoa, nhà chùa đặt ra luật: ai bẻ hoa hoặc gãy cành sẽ bị phạt vạ một khoản tiền lớn. Nếu không có tiền nộp, kẻ phạm lỗi sẽ bị bắt làm nô tỳ để đền nợ.

Ngày hôm đó, có một cô gái trẻ đi xem hội, vô tình không biết lệ này. Thấy bông hoa đẹp cạnh lối đi, nàng khẽ rón chân ngắt một bông. Bọn thủ hộ trong chùa lập tức xông ra bắt giữ, quát tháo đòi tiền phạt. Cô gái thú thật rằng mình đi xem hội không mang theo tiền, nên không biết lấy gì để chuộc. Nghe vậy, bọn thủ hộ bèn sai người trói cô gái vào cột chùa, định làm nhục để ép lấy tiền chuộc.

Vừa lúc ấy, Từ Thức bước vào cổng chùa. Thấy một người con gái yếu ớt đang bị lũ vũ phu lăng nhục, lòng trắc ẩn cùng cơn giận dữ bừng bừng nổi lên trong chàng. Từ Thức sấn đến, đòi cởi trói cho cô gái. Bọn thủ hộ nhất quyết không chịu, chỉ tay vào mặt chàng quát:

– Này, nếu không có đủ một quan tiền chuộc, anh chớ có động đến dây trói, kẻo sinh chuyện rắc rối!

Nghe lời thách thức ấy, ngọn lửa giận của Từ Thức càng bừng bốc. Chàng định dùng chức Tri huyện để trị tội lũ bất lương, nhưng chợt nghĩ lại, chẳng muốn làm to chuyện khiến dân chúng kinh sợ. Không suy nghĩ thêm, chàng cởi phăng chiếc áo ngoài ném cho bọn thủ hộ, đổi lấy sự tự do cho cô gái.

Dây trói vừa cởi, cô gái ngỏ lời cảm tạ. Thấy nàng xinh đẹp lại có phần dũng cảm, Từ Thức nảy sinh ý muốn làm quen, bèn hỏi:

– Nhà nàng ở đâu? Tôi nghe giọng nói hình như không phải người vùng này.

Cô gái đáp:

– Quê thiếp ở tận huyện Tống Sơn, Châu Ái.

Nghe tin người đẹp lại là người cùng quê, Từ Thức càng thêm niềm nở. Hai người men theo lối cổng chùa, vừa đi vừa trò chuyện. Trước khi chia tay, nàng còn mời chàng đến chơi nhà nếu có dịp trở về thăm quê.

Thế nhưng, cuộc đời quan lại không mấy bằng lòng. Từ Thức không ưa cảnh roi vọt trị dân, thường bị quan trên hạch tội. Một lần, vì để vụ thuế chậm trễ, chàng bị viên An phủ gọi đến quở mắng nặng nề. Chàng than thở:

– Ta há vì mấy bó thóc mà phải chịu nhục như thế này sao!

Hôm ấy, trở về huyện lỵ, Từ Thức lập tức cởi bỏ ấn tín treo trước cửa công đường, rồi lặng lẽ bỏ đi biệt tích. Chàng trở về quê nhà thăm cha mẹ và bà con làng nước. Ở nhà được ít lâu, nhớ đến lời mời của cô gái trong hội xem hoa, Từ Thức liền cất công lên đường tìm kiếm.

Theo lời chỉ dẫn, chàng lặn lội tìm tìm khắp nơi, nhưng bóng chim tăm cá mịt mù. Vùng Tống Sơn đẹp đẽ, chàng đã để lại dấu chân và những bài ca vịnh khắp hang động, thế mà vẫn không gặp lại người đẹp năm xưa. Dù vậy, Từ Thức vẫn không nản lòng.

Một hôm, khi đang đi tìm, từ sáng sớm, Từ Thức leo lên đỉnh núi cao nhất, ra giữa cửa Thần Phù. Tự nhiên, trước mắt chàng hiện lên một hòn đảo trông y như một đóa hoa sen nổi giữa biển khơi. Say sưa ngắm cảnh, chàng bèn dong buồm ra khơi.

Chẳng bao lâu, thuyền đã ghé vào đảo. Đang mê mải nhìn ngóng, chàng bỗng thấy ở sườn núi đá có một cửa hang khá rộng. Từ Thức bèn vin cây, rẽ cỏ tìm đến tận nơi. Vừa bước vào hang được một quãng, cửa hang bỗng tối sầm lại. Từ Thức vẫn cứ sờ soạng bước liều. Đi thêm một đoạn, thình lình ánh sáng lại hiện ra. Trông ngược lên, thấy núi cao chót vót, đá lởm chởm. Khi leo lên đến đỉnh, Từ Thức bỗng thấy cả một tòa lâu đài lộng lẫy hiện ra trước mặt.

Chưa hết ngỡ ngàng trước cảnh lạ, chàng bỗng thấy bóng hai cô gái nhỏ mặc áo xanh bước ra. Một người lên tiếng:

– Chú rể mới của nhà ta đã đến kia kìa!

Từ Thức hết sức bỡ ngỡ nhưng vẫn bạo dạn đi theo hai cô gái. Trên đường đầy hoa thơm cỏ lạ, đi một chốc thì đến được lâu đài. Vừa bước lên thềm, Từ Thức thấy một người đàn bà dáng vẻ quý phái ra đón. Bà tươi cười nói:

– Đây là động thứ sáu trong ba mươi sáu động tiên. Từ lâu ta cai quản thế giới này. May mắn hôm nay được đón một người trẻ tuổi phong nhã và chí tình. Thế nào, cảnh trí ở đây có làm cho du khách ưa thích không?

Thấy Từ Thức gật đầu ưng ý, người đàn bà lại nói:

– Khoan đã. Để ta mời một người quen cũ ra gặp mặt.

Đoạn, bà ra hiệu cho người hầu gái đi mời. Chốc sau, một cô tiên từ trong hành lang bước ra, dáng thướt tha, kiều diễm, mỉm cười chào chàng. Từ Thức nhìn kỹ thì nhận ra đó chính là cô gái bẻ hoa mẫu đơn năm nào. Chàng mừng rỡ nói to:

– Ô hay! Tôi đi tìm nàng khắp nơi mà không thấy, không ngờ lại gặp ở đây!

Câu chuyện từ đấy trở nên thân mật, đậm đà hơn. Bà chúa động nói:

– Em ấy tên là Giáng Hương. Ngày trước đi xem hội mẫu đơn không may gặp rủi ro, nhờ có chàng tận tình cứu giúp. Âu đó cũng là duyên trời định. Chàng đã có lòng cất công đi tìm, nay gặp nhau, hãy mở tiệc hoa để phỉ lòng khao khát.

Từ Thức thấy không gì đẹp lòng hơn thế nữa. Lập tức, đêm hôm ấy, trong bữa tiệc tưng bừng, quần tiên tụ hội. Hai người chính thức làm lễ giao bôi. Khách tiên từ các động vui vẻ cạn chén, chào mừng chàng rể mới nhập tịch làng tiên, và chúc tụng cho cuộc tình duyên tốt đẹp của đôi uyên ương.

Ngày lại ngày trôi qua, Từ Thức làm rể cõi tiên, bấm đốt ngón tay đã được ba năm. Cuộc đời mới hoàn toàn khác với cảnh sống trần gian ngày trước. Cơm ăn áo mặc và mọi vật dụng cần thiết, chàng đều có sẵn, không thiếu thứ gì. Sắc đẹp tuyệt vời, tính nết hiền dịu của Giáng Hương luôn luôn làm cho chàng thỏa mãn. Chàng lại được đi ngao du các động tiên, thơ ngâm vịnh làm ra thao thao bất tuyệt.

Tuy nhiên, lâu dần, Từ Thức thấy lòng mình như thiếu một cái gì đó. Một hôm, chàng tâm sự với Giáng Hương:

– Con đã xa cha ngái mẹ lâu lắm, xin phép vợ cho con về thăm một chuyến, có được chăng?

Thấy vợ ngần ngừ, chàng nói thêm:

– Chỉ cho con về gặp bà con xóm làng một lần chót, rồi con sẽ quay lại đây ở với vợ mãi mãi.

Giáng Hương thủ thỉ khuyên chồng hãy bỏ ý nghĩ trở về, vì cõi tục và cõi tiên là hai thế giới cách biệt. Nhưng Giáng Hương càng khuyên bao nhiêu, thì nỗi nhớ nhà của Từ Thức càng nặng nề bấy nhiêu. Thấy chồng tuy không đòi về nữa nhưng nét mặt ngày một héo hon, u uất, Giáng Hương đành phải thưa với mẹ.

Mẹ nàng thương hại nói:

– Không ngờ gã ấy còn lưu luyến bụi hồng đến thế!

Nói rồi, bà sai người đẩy xe mây đến cho Từ Thức trở về. Chàng vội vã từ giã vợ, mẹ vợ và các bạn tiên, rồi bước lên xe. Chỉ trong chớp mắt, chàng đã thấy lại quê hương cũ. Các rặng núi, con sông, những lũy tre dưới mắt chàng vẫn không có gì khác xưa. Xe đưa chàng xuống giữa một bến sông, nơi ngày nhỏ chàng vẫn ra tắm mát và bơi lội.

Nhưng khi nhìn kỹ cảnh vật, Từ Thức lấy làm ngờ ngợ. Mới chỉ ba năm mà nhà cửa vườn tược sao đã đổi thay hoàn toàn. Dân làng cũng chẳng có một người nào quen mặt. Hỏi một người đi đường, người ấy cho biết đúng là tên của làng chôn rau cắt rốn của chàng. Nhưng khi hỏi đến bố mẹ và em gái, ai cũng lắc đầu trả lời là không biết.

Sau cùng, Từ Thức bèn đem họ tên của mình hỏi thăm các cụ già trong làng. Một vị cao niên ngẫm nghĩ hồi lâu rồi đáp:

– Từ lúc còn nhỏ, ta có nghe truyền lại rằng tổ tiên nhà ta năm đời về trước có một cụ cũng tên họ như thế. Cụ ấy trước làm quan huyện, rồi treo ấn từ quan. Một hôm đi chơi, sa vào hang núi mặt tích. Từ bấy đến nay, đã gần ba trăm năm rồi.

Nghe kể chuyện, Từ Thức mới thấm thía lời nói của vợ. Chàng bùi ngùi đứng nhìn cây đa mình trồng đầu ngõ, bây giờ đã thành cổ thụ, tán lá xòe rộng, rễ buông từng chùm chi chít. Chàng thẫn thờ trước đám đông đang vây quanh mình.

Sau cùng, Từ Thức trở lại chỗ chiếc xe mây, thì không ngờ xe đã biến mất từ lúc nào. Buồn rầu vô hạn, chàng khăn gói, lần mò đến cửa Thần Phù, định bụng tìm lại hang cũ dẫn đến động tiên. Nhưng hang động đã bị cây đá kín lối, không thể tìm ra được nữa.

Chàng đi, đi mãi, về sau không biết là đi đâu. Từ đấy, người đời gọi hang núi ở chỗ này là Động Từ Thức.